http://www.philosophical-approaches.nl/ philosophical-approaches.nl Fri, 24 Feb 2012 16:26:56 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-2       In the book GOED GEDAAN (in English WELL DONE) the bio ethical approach (Beauchamp / van Willigenburg) is compared with an ethic of care approach (Tronto).      This comparison not only takes place from a theoretical point of view but also from a practical point of view (palliative care). Contrary to the bio ethical approach, the ethic of care approach does not have an argumentation model. In this book an attempt is made to develop such a model, based on the philosophy of Charles Taylor. The development of this model is necessary, in order to make comparison of both ethical approaches in practical situations and in a methodological way possible.     Some conclusions      1. Concerning Moral Dialogue   The bio ethical approach is a problem solving directed dialogue which takes place only between caregivers. Care receivers play a role in the informative phase of this dialogue and are confronted with the outcome (the best solution or best way to act), presented by caregivers. The ethic of care dialogue takes place between caregivers and care receivers and is focused on giving meaning to a moral situation (including the relation between caregivers and care receivers).     2. Concerning Interpretation   Within the bio ethical approach, deductive explication of moral problems takes place in the framework of 'the four principles'. These principles are respect for autonomy, 'doing good', 'avoiding evil' and justice. Within the ethic of care approach inductive interpretation of a moral situation takes place from a contextual point of view and in terms of 'strong evaluation' and/or explicit made responsibility.     3. Concerning Decision Making The bio ethical approach may be recognized by a fully developed programmed instruction for making decisions. The outcome always is a best way to act (including not acting at all). Within the ethic of care approach the outcome not always is a best way of acting. Sometimes it is, sometimes it is not. The dialogue as such also has a certain value. It concerns mostly searching for meaning and maintaining relations between caregivers and care receivers.   Questions     Naturally a lot more might be said about the comparison between the two ethics. A large problem in both approaches is the tension between paternalism and respect for autonomy.   Paternalism always seems to play a role in 'care and cure' relations. The emphasis on autonomy was intended to minimize the influence of paternalism and finally ended up in a contractual relationship. There are doubts about this development.  Is this the ultimate result? Can care relations be modified into contractual relations? Apparently they can, but what are the effects concerning articulation in needs?     Another problem seems to be the distance in 'care and cure' relations between 'givers' and 'receivers'. One can say that this distance is more extensive in the bio ethical approach compared to the ethic of care approach. Generally speaking (problem solving) contacts are short in the cure area, so some say that bioethics are better applied here.     Mutatis mutandis this distance is smaller in the ethic of care approach, and because relations last longer here (searching for meaning in a final situation), one can say that this ethic can better be applied in the care area.     Important in 'GOED GEDAAN' is the point of view that people are moral beings with as most important moral maxim 'being true to yourself'. The sources of this 'self' and the meaning of the input from these sources create a form of self understanding in which 'being true to yourself' can be articulated (Taylor). Inherent to this self understanding are important values, which can be derived from images about 'good' care and how to create care relations. Because people continuously develop themselves in an always changing reality, it is evident that the development of values also is a dynamic and ongoing process.     Ethical Approaches Fri, 13 Jan 2012 14:44:46 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-1 Peter Willegers (1951) studied Philosophy and has degrees in Nursing (general and mental health care) and Teaching. He also took courses in Business Management.   Past years he developed several courses about health care ethics for health care workers.    The years before his retirement (2009) he worked as a CEO for a client supporting organization. In this organization some 80 social workers support clients with physical and mental disabilities in their struggle to find their rightful place in society.       In 2000 he wrote and published GOED GEDAAN (WELL DONE) in Dutch. ISBN 90 9013641X.   This book is sold out, but you'll find the summary of the thesis the book was base upon under the section Zorgethiek.           Other publications   “Meta-ethiek in de zorgverlening”,       in Stokpaardjes, lustrumuitgave Filosofisch Dispuut Rijksuniversiteit Groningen, februari 2003.      (Meta Ethics in Care giving).     Netwerk voor Zorg - De ontwikkeling van een zorgsysteem.     Coauteur. Publicatie van dit boekje vond plaats in  beheer van Verpleeghuis Nieuw Lindenoord te Wolvega, juni 1997.      (Development of a System of Care giving).   See-also:  http://www.google.com/searchhl=nl&tbo= p&tbm=bks&q=inauthor:%22Peter+Willegers%22         Curriculum Vitae Thu, 12 Jan 2012 15:45:43 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-57 Ontologie Thu, 10 Nov 2011 12:51:29 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-25 Zorgethiek - een andere morele oriëntatie binnen een verpleeghuis.           Inhoud samenvatting      Inleiding                                                                                                         De context   Verpleeghuisfuncties                                                                          Zorgverleners                                                                                                           Verpleeghuisbewoners                                                                                                           Onderzoek naar moreel-problematische situaties                                                Medische ethiek                                                                                               De vier principes van de medische ethiek                                                            Zorgethiek                                                                                                           De vier ethische onderscheidingsvermogens van de zorgethiek                         Een vergelijking in theoretisch opzicht                                                            Een vergelijking van kwaliteit van zorg                                                            Een vergelijking in praktisch-methodologisch opzicht                                    Een vergelijking van casuïstiek     Conclusie ten aanzien van de these              Zorgethiek Tue, 25 Jan 2011 10:47:16 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-10 Zowel uit de vergelijking van het stappenplan van de medische ethiek met de geformuleerde uitgangspunten in zorgethisch opzicht voor een moreel overleg, als uit de vergelijking van de casuïstiek, werd duidelijk dat de medisch-ethische benadering zorgverleners niet in staat stelt tot articulatie van en omgang met de morele problemen van bewoners in termen van het leren leven met beperkingen. De medisch-ethische benadering doet te weinig recht aan specifieke situaties van specifieke mensen. Deze benadering bleek eveneens problematisch, omdat veel bewoners niet in staat zijn om autonome keuzen te maken en omdat veel bewoners niet in staat zijn om de eigen preferenties te volgen. Daardoor is de kans op paternalistische bejegening binnen de medisch-ethische benadering groot.   Daarentegen is het aannemelijk geworden dat de zorgethische benadering in termen van betrokkenheid zorgverleners wel in staat stelt tot articulatie van en omgang met de morele problemen van bewoners in termen van het leren leven met beperkingen. Ook maakt een zorgethische benadering de kans op paternalistische bejegening daadwerkelijk kleiner. Tenslotte blijkt dat de geformuleerde uitgangspunten voor een moreel overleg in zorgethisch opzicht de morele afweging in termen van een dialoog mogelijk, en in termen van betekenisgeving, concreet maakt. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:55:26 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-11 De in medisch-ethisch opzicht reeds eerder uitgewerkte casuïstiek wordt vervolgens getoetst door mijn formulering van uitgangspunten voor het maken van morele afwegingen in zorgethisch opzicht. Uit deze toetsing blijkt dat de geformuleerde uitgangspunten zorgverleners daadwerkelijk in staat stellen tot articulatie van en omgang met de morele problemen van bewoners in termen van het leren leven met beperkingen. Een voorbeeld van een dergelijke casus is de situatie van meneer Evertsen.   Meneer Evertsen verblijft al 10 jaar op een bepaalde afdeling. Door gestage achteruitgang van zijn vermogen tot zelfverzorging kan de afdeling waar hij verblijft de zorg, die technisch gezien nodig is, niet meer bieden (effect van een bepaalde zorgdifferentiatie). Zorgverleners vinden dat de bewoner overgeplaatst dient te worden naar een afdeling die wel de benodigde zorg kan bieden. Ondanks het feit dat de bewoner de beweegredenen begrijpt van de zorgverleners, weigert hij medewerking omdat hij zijn huidige kamer ervaart als ‘zijn plek’, een plaats waar hij zichzelf nog kan zijn. Ondanks het feit dat zorgverleners dit op hun beurt begrijpen en kunnen invoelen, komt langzaam een manipulatief proces op gang. De benadering van deze bewoner staat regelmatig in het kader van de door de zorgverleners gewenste overplaatsing en wordt geduid in termen van, “Maar het is toch veel beter voor u dat u de zorg krijgt waar u recht op hebt”, en er wordt regelmatig gewezen op de risico’s van het nu krijgen van inefficiënte zorg. Ook de (over)belasting van de directe zorgverleners wordt als argument gebruikt.   In dit voorbeeld is het handelen van de zorgverleners paternalistisch, omdat zij oprecht menen dat de kans op een betere behartiging van het belang en het welzijn van de bewoner door hun benadering mogelijk wordt. De bewoner wil echter niet overgeplaatst worden en paradoxaal genoeg wordt door zorgverleners gewezen op een recht dat hij daarmee misloopt. Dat maakt dit handelen verdacht. Het lijkt alsof betrokken zorgverleners niet geheel onbaatzuchtig handelen (werkbelasting) en langzaam proberen de bewoner tot andere gedachten te verleiden. Men zou dit als het uitoefenen van macht kunnen omschrijven.   De hier gehanteerde medisch-ethische principes geven als uitkomst dat hier sprake is van paternalistisch handelen. Ook is sprake van inbreuk op de autonomie van meneer Evertsen. De 'goede redenen' van de zorgverleners bestaan ook uit het dienen van het eigen belang.    Het probleem van de toenemende zorgzwaarte enerzijds en meneer Evertsen zijn wens om te blijven waar hij is anderzijds, is daarmee niet verdwenen. Stel, de acties in termen van beïnvloeding van meneer Evertsen door de zorgverleners hebben nog niet plaats gevonden en de zorgverleners confronteren meneer Evertsen voor het eerst met het probleem. Ook nu weigert hij, want “mijn kamer is een plaats waar ik mijzelf nog kan zijn”.   De zorgverlener vraagt door naar de betekenis van die uitspraak en het blijkt dat meneer Evertsen bang is om op een meer-persoonskamer terecht te komen, hetgeen buiten verlies van privacy bovendien voor hem betekent dat hij de weinige persoonlijke eigendommen die hij nog heeft, zal moeten afstaan (A). De zorgverlener blijkt, na dit aangehoord te hebben, in staat om één en ander verder in te vullen. Zo wordt toegezegd, indien een overplaatsing in beeld komt, zodat behoud van privacy en persoonlijke eigendommen mogelijk blijft. Dit antwoord is voor meneer Evertsen echter geen aanleiding om een mogelijke overplaatsing te accepteren, want hij geeft aan dat als “je overgeplaatst wordt naar die unit, je er nooit meer vandaan komt. Dat is het begin van het einde.” Na deze uitspraak realiseert de zorgverlener zich de beladenheid die voor meneer Evertsen vastzit aan een mogelijke overplaatsing. Wat voor hen een oplossing in zorgtechnisch opzicht betekent, is voor meneer Evertsen het begin van het einde (B). Daar komt bij dat meneer Evertsen al tien jaar op deze plek verblijft. Vanuit deze interpretatie bespreekt de zorgverlener opnieuw in teamverband deze situatie. Tijdens die bespreking blijkt dat sommige zorgverleners na vergelijkbare overplaatsingen ervoeren, dat bewoners onverklaarbaar snel ‘achteruit’ gingen. Daar waren weleens gedachten over geweest, maar nooit in termen van beladenheid van de overplaatsing zelf voor een bewoner (C). Deze afweging creëert het inzicht dat meneer Evertsen op dit moment zeker niet toe is aan een dergelijke overplaatsing. In termen van zorgverantwoordelijkheid gezien (D), wordt besloten op dit moment van de overplaatsing af te zien en dit met meneer Evertsen te bespreken. Tevens wordt afgesproken om enerzijds in te gaan op de emoties die de kans op overplaatsing voor meneer Evertsen met zich mee brachten en anderzijds na te gaan wat de achteruitgang in zelfzorg voor zowel meneer Evertsen als voor de zorgverlening concreet betekent. Wellicht valt aan één en ander op andere wijze vorm te geven.   Uit de toetsing van de casuïstiek in zorgethisch opzicht blijkt het volgende.   In de eerste plaats stelt deze zorgethische benadering door aandachtige betrokkenheid in staat tot articulatie van en omgang met de morele problemen in de alledaagse zorg in termen van het leren leven met beperkingen. Ten tweede maakt deze zorgethische benadering de kans op paternalistische bejegeningen kleiner. In de derde en laatste plaats maakt de formulering van de uitgangspunten voor morele afweging in de zorgethische benadering, de morele afweging in termen van een dialoog mogelijk en concreet.     Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:54:44 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-12 Om deze vergelijking mogelijk te maken was het nodig om uitgangspunten voor een moreel overleg binnen de zorgethiek te formuleren, omdat dergelijke uitgangspunten voor de (verpleeghuis) praktijk nog niet geformuleerd zijn. De basis voor deze formulering werd gevonden in de filosofie van C. Taylor. Taylor’s opvattingen over het maken van afwegingen zijn mijns inziens het meest vruchtbaar, omdat hij expliciet stilstaat bij hoe morele afwegingen in een praktijk vorm krijgen.Verder is bij Taylor zorg, in de vorm van altruïsme, ook een centrale waarde welke onderdeel uit maakt van een individuele identiteit. Dat maakt het interessant om zijn opvattingen in zorgethisch perspectief verder uit te werken. Taylor formuleert het maken van afwegingen als volgt:   “The task of reasoning, then, is not to disprove some radically opposed first premiss, but rather to show how the policy is unconscionable on premisses which both sides accept, and cannot but accept.”   Een fundamenteel gegeven is volgens Taylor, dat de morele afweging begint bij het uitgangspunt dat betrokkenen in ieder geval enkele van de vooronderstellingen delen aangaande het juiste of goede doen. Misverstanden daarover kunnen op rationele wijze opgelost worden. Taylor onderscheidt twee modellen van “practical reasoning”: ten eerste het apodictische model, waar principes of leerstellingen het uitgangspunt zijn voor het maken van afwegingen, en ten tweede het ad hominem model, waar persoonlijke waarden het uitgangspunt zijn voor het maken van afwegingen.   Morele afwegingen worden gekenmerkt door een zich verbonden voelen met een bepaalde waarde en geven daarom blijk van afwegingen in termen van “strong evaluation”.   “Something is a moral goal of ours not just in virtue of the fact that we are de facto committed to is. It must have this stronger status, that we see it as demanding, requiring, or calling for this commitment. While some goals would have no more claim on us if we ceased desiring them, (...............), a strongly evaluated goal is one such that, were we cease to desire it, we would be shown up as insensitive or brutish or morally perverse.”   “Strong evaluation” impliceert een “inescapable commitment”, en volgens Taylor is dit bepalend voor de mate van verbondenheid. Dit zegt iets over de individuele identiteit die Taylor voor ogen staat:   “(....), I can define my identity only against the background of things that matter. But to bracket out history, nature, society, the demands of solidarity, everything but what I find in myself, would be to eliminate all candidates for what matters. Only if I exist in a world in which my history, or the demands of nature, or the needs of my fellow human beings, or the duties of citizenship, or the call of God, or something else of this order matters crucially, can I define an identity for myself that is not trivial. Authenticity is not the enemy of demands that emanate from beyond the self; it supposes such demands.”   Authenticiteit betekent bij Taylor niet dat een individu op zich zelf staat, maar wijst op een individu dat zich in termen van identiteit onlosmakelijk verbonden voelt met zaken die ertoe doen. Daar ligt volgens Taylor de verbondenheid met bepaalde “life goods”, zoals vrijheid, rechtvaardigheid en altruïsme. Deze verbondenheid maakt de vraag “Why should I be moral?” onmogelijk. Daarentegen krijgt de vraag “Hoe moet ik leven?” een morele dimensie. Het morele ideaal van het authentieke zelf, namelijk “being true to oneself”, krijgt bij Taylor dus een brede morele betekenis en overstijgt in die termen het moderne individualiteitsbegrip. Taylor wijst het moderne individualiteitsbegrip dus niet af, maar wijst op de bronnen (sources) die in staat stellen tot een opvatting van moderne individuele identiteit in termen van verbondenheid. Vanuit deze korte kenschets over morele identiteit wordt Taylor’s omschrijving van het ad hominem model duidelijk:   “The attempt is to show, in one way or another, that the vocabularies we need to explain human thought, action, and feeling, or to explicate, analyse, and justify ourselves or each other, or to deliberate on what to do, all inescapably rely on strong evaluation.”   Volgens Taylor is de kennis (“a gain of understanding”) die ontstaat bij de overgang (“transition”) van de ene theorie naar de andere, beslissend voor de kracht van een theorie. Dit geldt volgens Taylor eveneens voor het maken van morele afwegingen.    Taylor beschrijft drie argumentatievormen die in staat stellen tot transities. In de eerste vorm stellen ‘transitions’ in staat tot vergelijkende oordelen. Binnen het (natuur)wetenschappelijk discours worden theorieën met elkaar vergeleken aangaande de verklarende of voorspellende waarde en op basis van die criteria beoordeeld. Volgens Taylor zijn criteria niet de enige bron tot vergelijking. Het uitgangspunt kan ook zijn hoe beide theorieën met elkaar omgaan. De ene theorie kan verhelderend werken, niet alleen met betrekking tot de feiten maar ook met betrekking tot de moeilijkheden en de geschiedenis van de andere theorie (“the arguments make better sense of his inner difficulties than himself“).   De tweede vorm gaat over de onmogelijkheid van een louter rationele rechtvaardiging van een transitie. Iedere theorie bevat zijn eigen ingebouwde criteria tot succes. Daardoor zijn de meeste theorieën in rationeel opzicht onkwetsbaar voor een aanval van de ander. Het feit dat vandaag de dag de natuurwetenschappelijke benadering domineert, heeft minder te maken met de superieure kennis die zij zou vertegenwoordigen, maar meer met de effecten van die wetenschap in termen van “pay-off” (“the arguments present him with a developement which he cannot explain on his own terms”). Er is sprake van een pragmatisch criterium; in dit voorbeeld stelt het wetenschappelijk succes beter in staat tot het kunnen omgaan met de wereld, hetgeen “a gain of understanding” in termen van “an extension of our practical capacities” betekent.   Ten derde is er de argumentatievorm die een transitie beoordeeld in termen van het herstellen van een fout. Daardoor ontstaat een zichzelf rechtvaardigende overgang (“the arguments show that the transition to Y comes about through a move which is intrinsically error-reducing”). Volgens Taylor sluit deze vorm het meest aan bij hoe een morele afweging werkt. Taylor geeft het voorbeeld van iemand die een morele verandering doormaakt.   De overgang van het ene morele oordeel naar het andere heeft het karakter van zelfcorrectie; er vind een bewuste overgang plaats naar een voor de persoon ‘hoger doel’. Daardoor kan morele groei plaats vinden. Volgens Taylor is het derde argumentatiemodel   “the commonest form of practical reasoning in our lives”, waarbij “the appeal to criteria ( ........), is quite beside the point.”   De claim is niet dat Y als zodanig correct is, maar dat ‘wat ook uiteindelijk de waarheid is’, Y beter is dan X, met andere woorden: minder verkeerd is. Het argument richt zich dus expliciet op de aanhangers van X.   De boodschap is: wat ook waar mag zijn, u kunt uw (epistemologische) positie verbeteren door X in te ruilen tegen Y; deze stap is winst. Morele deliberatie vertrekt niet vanuit reeds geëxpliciteerde waarden of normen, deze dienen juist aan het licht te worden gebracht.   Beschreven argumentatievormen hebben volgens Taylor alle drie een plaats binnen het maken van morele afwegingen en binnen de besluitvorming die daar op volgt. Anomalieën en  contradicties in de theorie worden alleen duidelijk vanuit een nieuw ingenomen positie (eerste argumentatievorm). De volle betekenis van de tot nu toe gehanteerde vorm van begrijpen wordt pas evident als een nieuwe positie zich ontwikkelt (tweede argumentatievorm) en het feit dat een moreel oordeel op een contradictie of verwarring berust, blijkt alleen als een overgang het karakter heeft zelfcorrectie (derde argumentatievorm).   Volgens Taylor wordt het bereik van rationele argumentatie uitgebreid, als we inzien dat niet alle argumentaties gaan over volledig verklaarde posities. Het gaat bij morele afwegingen om het verkrijgen van inzicht in een situatie waarbij de achtergrond, te weten de overtuigingen aangaande ‘hoe zaken zouden moeten zijn’, gearticuleerd moeten worden.   Taylor’s weergave van het ad hominem model laat zien dat mensen zich op basis van een “inescapable commitment” committeren aan een bepaalde morele praktijk. Het maken van een morele afweging is in termen van het voltrekken van een transitie rationeel, omdat de mogelijk gehanteerde anomalieën en de contradicties duidelijk worden, de volle betekenis van een tot nu toe gehanteerde vorm van begrijpen kan doordringen, en omdat een overgang naar een ander moreel oordeel een zelfcorrigerend effect heeft.   Een morele afweging, opgevat als een schakel in een keten van interacties tussen mensen in het verpleeghuis, kan mijns inziens worden bereikt door het hanteren van de volgende uitgangspunten:   A. Interpretatie van de betekenis van de specifieke feiten, waarbij rekening gehouden wordt      met zowel de context als met de voorgeschiedenis. Dit betekent dialoog tussen alle betrokkenen, zodat mogelijke anomalieën en contradicties duidelijk worden.   B. Interpretatie van de morele ervaring van betrokkenen, zodat de verbondenheid van betrokkenen met bepaalde waarden aan het licht kan komen. Dit geeft een beeld van de verbondenheid in termen van ‘strong evaluation’, en dus ontstaat zicht op hoe zorgverantwoordelijkheden ervaren worden.     C. Argumentatie middels analogieën, met andere woorden: argumentatie op basis van verschillende situaties, welke ook overeenkomsten impliceren. Door het innemen van een nieuwe positie wordt de tot nu toe gehanteerde vorm van begrijpen duidelijk.     D. Het expliciet stellen van de vraag: “Hoe kunnen wij nu het beste aan onze zorgverantwoordelijkheid gestalte geven?” Daarmee kan een inzicht ontstaan, wat een mogelijke overgang van de ene morele positie naar de andere impliceert. Indien dit het geval is, is er sprake van zelfcorrectie.     Besluitvorming betekent hier betrokken zijn op een situatie en hier vanuit te reageren en is als zodanig onderdeel van een proces van betekenisgeving.     Binnen de medische ethiek heeft besluitvorming meer het karakter van het berekenen van het beste alternatief in het licht van een gegeven systeem van waarden en preferenties. Voor de uitwerking van principes en toepassing van regels wordt een stappenplan voor ethische reflectie gehanteerd. Daarin worden drie fasen onderscheiden.     A. Het expliciteren van morele problemen, handelingsalternatieven en informatie, om zodoende een goed beeld van de situatie te krijgen.     B. Het maken van een analyse van zowel de daadwerkelijk betrokkenen als de relevante normen om mogelijke oplossingen te kunnen inventariseren.     C. Het maken van een afweging van de normen, handelingsalternatieven en de verantwoordelijkheden opdat er besluitvorming op basis van consensus kan plaatsvinden.     De uitkomst van de eerste en de tweede stap is een lijst van handelingsalternatieven. Door een matrix te hanteren ten opzichte van de handelingsalternatieven in termen van minste nadelen en meeste voordelen, die van toepassing zijn op zowel de zorgverleners als de bewoner, zou een weloverwogen besluit mogelijk moeten zijn.   Indien men beide werkwijzen met elkaar vergelijkt, dan vallen een aantal zaken op. Ten eerste blijkt dat een moreel overleg in de medische ethiek een overleg is tussen zorgverleners. In informatieve zin worden bewoners of vertegenwoordigers betrokken, echter niet in termen van overleg. Dit in tegenstelling tot de zorgethiek; daar heeft moreel overleg het karakter van een dialoog tussen zorgverleners en de bewoner en/of de vertegenwoordiger.   In de tweede plaats vindt na het expliciteren van de morele problemen in de medische ethiek interpretatie plaats in termen van de vier principes of redelijke beginselen. Vervolgens worden oplossingen gezocht die in termen van het toepassen van regels coherent zijn met de vier principes. In de zorgethiek vindt interpretatie plaats in contextuele zin en in termen van ‘strong evaluation’. Daardoor krijgt het moreel overleg het karakter van betekenisgeving voor alle betrokkenen en wordt recht gedaan aan de specifieke situatie van specifieke mensen.   Ten derde vindt een vergelijking van situaties in beide afwegingen plaats. In de medische ethiek in termen van overeenkomsten tussen relevante principes, zodat vergelijking en het berekenen van de beste oplossingen mogelijk wordt. In de zorgethiek vindt een vergelijking plaats in termen van het gelijke in het verschillende. Dat betekent dat door het innemen van een nieuwe positie geprobeerd wordt het inzicht in een situatie te vergroten.   In de vierde plaats vindt in de medische ethiek besluitvorming plaats op basis van een matrix. De beste oplossingen worden ‘afgevinkt’ in termen van een min/max-model. Het besluit/advies heeft in de medische ethiek het karakter van het oplossen van een bepaalde situatie door het toepassen van principes of regels op bepaalde handelwijzen.   In de zorgethiek hoeft niet altijd een besluit of advies geformuleerd te worden. De dialoog als zodanig kan een bepaalde waarde hebben, namelijk het ontstaan van inzicht in een situatie. In de vijfde en laatste plaats betekent verantwoordelijkheid in de medische ethiek het aangesproken kunnen worden op basis van een plicht, namelijk om te handelen conform de regels die afgeleid zijn uit de vier principes. Verantwoordelijkheid binnen de zorgethiek heeft meer te maken met zich betrokken weten bij de bewoner en op basis daarvan te komen tot een invulling van goede zorg, een concept dat in iedere zorgsituatie op basis van dialoog een eigen invulling behoeft. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:53:41 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-13 Ook ten aanzien van de opvatting over zorg zijn er verschillen. Temeer daar ook de opvattingen over kwaliteit van zorg uiteen lopen. Zo blijkt dat binnen de medische ethiek zorg voornamelijk wordt opgevat als een verplichting, voortkomend uit de principes van weldoen en geen schade toebrengen. Binnen onze samenleving heeft zorg de vorm gekregen van ‘iets dat geleverd kan worden’ door zorgverleners aan zorgvragers.   Deze opvatting van zorg kan door (informele) zorgverleners ook als een last worden ervaren. Kwaliteit van zorg wordt omschreven in voorwaardenscheppende procesmatige termen als effectiviteit, doelmatigheid en klantgerichtheid.   Binnen de zorgethiek wordt zorg opgevat in termen van een morele houding. Zorg vertegenwoordigt een centrale waarde. Zorg is intrinsiek aan het menselijk bestaan, met andere woorden: maakt deel uit van de individuele identiteit van mensen.   Zorg geeft een praxis weer; het ontwikkelt zich in een praktijk, terwijl zij die praktijk verder vorm geeft. Vanuit dat gegeven wordt geprobeerd zorg als zodanig te conceptualiseren.   Dit impliceert dat zorg een aantal grenzen zoals tussen moraal en politiek, tussen context en onpartijdigheid en tussen privaat en publiek dient te overstijgen. Politiek beleid over zorg is per definitie ook een moreel beleid, het innemen van een morele positie is per definitie contextueel bepaald en zorg speelt zich per definitie ook af buiten de private sfeer (onderwijs, kinderopvang e.d.). Kwaliteit van zorg wordt hier voornamelijk geduid in termen van aandachtige betrokkenheid, verantwoordelijkheid en effectiviteit in zorgethisch opzicht. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:52:58 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-14 Ten aanzien van alle besproken theoretische onderdelen weken de beide ethische theorieën van elkaar af. Met betrekking tot de identiteit van het morele individu bleek dat het autonome individu in de medische ethiek opgevat wordt in termen van zelfbeschikking. Er is sprake van een individu dat op eigen kracht vorm geeft aan zijn leven. Autonomie in de zorgethiek wordt meer opgevat in termen van sociale autonomie. Aangezien omstandigheden zich voortdurend wijzigen, wijst autonomie in zorgethische zin op het proces van het voortdurend omgaan met die omstandigheden. Dit op zo’n wijze dat iemand zichzelf daarin kan blijven herkennen (zich kan blijven identificeren). In die zin betekent afhankelijk worden of zijn van anderen de steun nodig hebben van anderen bij het terugwinnen en/of aanpassen van de eigen identiteit. Aangezien mensen op de één of andere wijze ook altijd in een afhankelijke positie zijn, betekent autonomie het zich samen met anderen bevinden in een proces dat  gekenmerkt wordt door het omgaan met zich voortdurend wijzigende omstandigheden. Met andere woorden: autonomie wijst in zorgethisch opzicht niet op zelfbeschikking maar op zelfbestemming.   Medische ethiek is niet gebaseerd op een specifieke ethische theorie. Afhankelijk van het morele probleem kunnen zowel utilistische als deontologische overwegingen een rol spelen. Ethische kennis heeft een universeel en abstract karakter (de kennis van principes en regels). Morele afwegingen vinden plaats in termen van coherentie en hebben een overwegend deductief karakter. Belangrijk is om te leren deze kennis toe te passen op situaties die in moreel opzicht relevante overeenkomsten vertonen. Besluitvorming heeft het karakter van het berekenen van het beste alternatief.   De zorgethiek is gebaseerd op een specifieke, nog in ontwikkeling zijnde ethische theorie. Ethische kennis is contextueel bepaald en relationeel van aard (kennis omtrent passend gedrag van specifieke mensen in specifieke situaties). In de zorgethiek zijn ten aanzien van het maken van morele afwegingen (binnen het verpleeghuis) geen uitgangspunten geformuleerd. Besluitvorming is meer een onderdeel van een proces tot betekenisgeving.   Medisch ethisch gezien handelen mensen voornamelijk moreel op basis van meer abstracte motieven als rechten, plichten en geluk. Zorgethisch gezien handelen mensen voornamelijk moreel op basis van aandachtige betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Het motivationele verschil kan respectievelijk geduid worden in termen van extrinsieke en intrinsieke motivatie. Morele verplichtingen gelden in medisch ethisch opzicht zonder onderscheid des persoons. Het paradigma voor de morele relatie is mijns inziens het contract. Op grond van de relaties tot anderen kan men in zorgethisch opzicht tegenover anderen allerlei bijzondere verantwoordelijkheden hebben. In de medische ethiek wordt een moreel te verantwoorden handeling voorgesteld als een interventie, met de vraag of die interventie al dan niet legitiem is. Door toepassing van regels wordt een oplossing gezocht. In de zorgethiek wordt een moreel te verantwoorden handeling voorgesteld als een schakel in een keten van interacties die als geheel aansluit op de behoeften en verantwoordelijkheden van betrokkenen.   Duidelijk wordt dat er geen overeenkomsten zijn in theoretisch opzicht. Gezien de theoretische verschillen wordt de conclusie getrokken dat beide vormen van ethiek, een ‘eigen’ moreel vocabulaire voeren. Deze conclusie impliceert dat beide theorieën niet tot elkaar te herleiden zijn (incommensurabiliteit), en dat de ene theorie niet als aanvullend gezien kan worden ten opzichte van de andere. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:52:22 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-15 Uit de bespreking van de vier ethische onderscheidingsvermogens blijkt, dat deze vermogens en de daarbij behorende ethische vaardigheden niet los van elkaar, en in termen van waarden niet los van de individuele identiteit gezien kunnen worden.   De vier ethische onderscheidingsvermogens zijn onlosmakelijk verbonden met de vier niveaus waaruit een zorgproces bestaat. Deze niveaus zijn: betrokken zijn op situaties waar zorg nodig is (caring-about), zorg dragen voor (taking care of’), zorg verlenen (care giving), en zorg ontvangen (care receiving).   Goede zorg kan volgens Tronto bereikt worden omdat ieder niveau een verschillende betrekking weergeeft met een eigen ethisch onderscheidingsvermogen en een daarbij behorende ethische vaardigheid (moral quality). Tronto onderscheidt met betrekking tot de vier niveaus respectievelijk aandachtige betrokkenheid (attentiveness), verantwoordelijkheid (responsibility), bekwaam zijn (competence) voor zorgverleners, en voor de zorgvrager de bereidheid om de eigen zorgbehoeften adequaat te interpreteren (responsiveness). Aan de laatste vaardigheid wordt echter zo’n uitwerking gegeven dat de andere drie ethische vaardigheden voor zorgvragers eveneens een rol speelt. Ook blijkt uit de uitwerking dat ‘responsiveness’ een ethische vaardigheid is waarover zorgverleners eveneens dienen te beschikken. Met andere woorden: zorg is ‘a species activity’.   Het blijkt dat een zorgethische benadering zorgverleners in staat stelt om onderling over de eigen betrokkenheid en verantwoordelijkheid ten aanzien van het zorgverlenen een dialoog aan te gaan. Dit geldt ook voor zorgverleners en bewoners als het gaat over de kwaliteit van de zorg. Uiteraard geldt dat een bewoner hiertoe wel in staat moet zijn of dat er sprake is van een vertegenwoordiger die daadwerkelijk onderdeel uitmaakt van de dagelijkse praktijk van de bewoner in termen van betrokkenheid. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:51:51 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-16 Tijdens de bespreking van de vier ethische onderscheidingsvermogens komt naar voren dat zorgethiek een ethiek is die nog in ontwikkeling is. In de zorgethische benadering is het individu, dat verweven is met zijn relaties het uitgangspunt. Daarom is de relatie met de ander het uitgangspunt van elk moreel oordeel. In termen van zorg heeft men ten opzichte van anderen bijzondere verantwoordelijkheden. Autonomie wordt opgevat in termen van zelfbestemming, een begrip waarin zorg als waarde centraal staat. Met andere woorden: een zorgethische benadering geeft zowel aan het onafhankelijke als aan het afhankelijke van mensen een geïntegreerde plaats. Daarom kan een zorgrelatie principieel opgevat worden als een symmetrische relatie. Zorg betekent een oneindig proces van behoeftevervulling. Dat betekent dat zorg per definitie ook conflict impliceert in termen van behoeften en verantwoordelijkheden. Tronto hanteert de volgende definitie van zorg:   “On the most general level, we suggest that caring be viewed as a species activity that includes everything that we do to maintain, continue, and repair our ‘world’ so that we can live in it as well as possible. That world includes our bodies, our selves, and our environment, all of which we seek to interweave in a complex, life-sustaining web.”   Uit Tronto’s definitie van zorg blijkt onder andere dat zorg niet louter uit handelingen bestaat en dat het ook geen principe is. Zorg geeft meer een bepaalde openheid, een bepaalde houding weer. Deze houding wordt gekenmerkt door betrokkenheid. Zorg wordt bij Tronto niet beperkt tot menselijke interactie met anderen. Zorg als praktijk (practice) is zowel ‘a single activity’ als een proces. Zorg geeft een praxis weer; het ontwikkelt zich in een praktijk, terwijl zij die praktijk verder vorm geeft. Verkerk spreekt van een bestaansethiek. Zorg is als morele houding onderdeel van de identiteit van zowel zorgverleners als zorgontvangers. De centrale vraag binnen de zorgethiek is dan ook: “Hoe kunnen wij het beste aan onze zorgverantwoordelijkheid gestalte geven?” Daardoor kan aan de instandhouding van een morele relatie vorm gegeven worden.    Ethische kennis is in de zorgethiek contextueel bepaald en relationeel van aard. Het gaat in de eerste plaats om kennis omtrent passend gedrag van specifieke mensen in specifieke relaties. Binnen een zorgrelatie moeten betrokkenen zichzelf en hun morele houding verder ontwikkelen. Algemeen gesproken dienen dus specifieke, met zorgzaamheid verbonden eigenschappen te worden ontwikkeld. Daarom moet zorgethiek geleerd worden door de ervaring, omdat zij afhankelijk is van herkenning van het morele, gelokaliseerd in specifieke situaties. De ethisch te verantwoorden handeling is primair een schakel in een keten van interacties tussen mensen. De ethische afweging is of die keten als geheel aansluit op de behoeften en verantwoordelijkheden van betrokkenen en of een handeling in die context past. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:51:08 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-17 Met betrekking tot het principe van respect voor autonomie blijkt dat veel verpleeghuis- bewoners, omdat zij door lichamelijke of geestelijke aandoeningen ernstig beschadigd zijn, niet in staat zijn om autonome keuzen te maken. In die zin voldoen veel verpleeghuisbewoners niet aan het beeld van een individu in termen van zelfbeschikking. Met betrekking tot bewoners waarvoor het leren leven met beperkingen centraal staat, blijkt dit principe daarom weinig kracht te hebben. Niet inmenging kan zelfs het karakter krijgen van de bewoner aan zijn lot over laten. Het benadrukken van zelfbeschikking bij de afhankelijke bewoner kan tot gevolg hebben dat de bewoner zich alleen maar machtelozer gaat voelen. Daardoor kan de gelijkwaardigheid binnen een zorgrelatie ernstig belemmerd worden en neemt de kans op paternalistische bejegening door zorgverleners of familieleden toe.   Met betrekking tot de principes van geen schade toebrengen en weldoen blijkt dat veel mensen binnen onze samenleving zich niet betrokken voelen bij regels die uit de sociale verplichting tot weldoen worden afgeleid. Betrokkenheid als probleem speelt ook binnen het verpleeghuis, maar dan op een heel andere wijze. Het handelen in termen van weldoen, zoals dit regelmatig geïnterpreteerd wordt door zorgverleners, kan paternalisme in de hand werken. Weldoen en het verstikken van bewoners in de zorg blijken dicht bij elkaar te liggen.   Met betrekking tot het principe van rechtvaardigheid blijkt dat in het verpleeghuis geen consensus is over een beoogde toestand in termen van kwaliteit van zorg. Hierdoor is het formuleren van materiële criteria niet mogelijk. Dat maakt het ook niet mogelijk om de rechtvaardigheid van een uiteindelijke verdeling te kunnen beoordelen. De conclusie wordt getrokken dat het binnen de alledaagse zorg niet mogelijk is om een rechtvaardige verdeling mogelijk te maken door het vooraf formuleren van materiële criteria.   Uit de bespreking van zowel het principe van respect voor autonomie als de principes van weldoen en geen schade toebrengen komt naar voren dat de kans op paternalistische bejegeningen van verpleeghuisbewoners door zorgverleners groot is. Daarom wordt een aparte paragraaf aan dit onderwerp gewijd. Paternalistische bejegeningen komen inderdaad regelmatig voor. Het wordt duidelijk dat het zorgverleners moeite kost om bewoners die zelf beslissingen kunnen nemen over hun leven, ook daadwerkelijk te laten beslissen. Binnen de medisch-ethische benadering kan ter voorkoming hiervan weinig anders worden gedaan dan het wijzen van zorgverleners op het juist hanteren van principes en daarvoor regels te formuleren. Deze oplossing lijkt weinig zinvol aangezien een dergelijke oplossing ‘meer van hetzelfde’ betekent. Ook wordt stilgestaan bij de wijze van besluitvorming bij bewoners die zelf niet meer kunnen beslissen.   Het louter formaliseren van de vertegenwoordigersrelatie blijkt niet voldoende, omdat belangenverstrengeling moeilijk vast te stellen is, en het daadwerkelijk hanteren van de waarden en normen van de bewoner door vertegenwoordigers in veel situaties een onmogelijke opgave is. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:50:35 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-18 Tijdens de bespreking van de vier redelijke beginselen wordt duidelijk dat medische ethiek niet gebaseerd is op een specifieke ethische theorie. Afhankelijk van het morele probleem kunnen zowel utilistische als deontologische overwegingen een rol spelen bij de toepassing van regels. Morele afweging vindt plaats in termen van coherentie en heeft een overwegend deductief karakter.   Besluitvorming heeft het karakter van het berekenen van het beste alternatief. In de medisch ethische benadering is het autonome individu het uitgangspunt. Het is een ethiek van individuen die ertoe geneigd zijn zich te onderscheiden van anderen, in plaats van te zoeken naar datgene wat juist met anderen verbindt.   Relaties met anderen hebben dan ook het karakter van een contractuele verhouding. Het voorkomen van ongelijkheid wordt gewaarborgd door de formulering van rechten, welke een gelijke behandeling en benadering van iedereen mogelijk moet maken.   Deze benadering blijkt voor een groot aantal bewoners ook een vorm van uitsluiting, omdat door de nadruk op gelijkheid de afhankelijkheid juist versterkt kan worden. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:49:57 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-19 Om de morele problematiek binnen de zorg in kaart te brengen, wordt het onderzoek van Van der Arend (R.U. Limburg) beschreven. Dit betreft een onderzoek naar de meest voorkomende moreel-problematische situaties die zowel door zorgverleners als bewoners als zodanig ervaren worden. Vier categorieën morele problemen worden onderscheiden, die in onderstaande tabel ook als zodanig worden benoemd. Bij elke categorie zijn de vier situaties vermeld die het meest als moreel problematisch worden ervaren. De cijfers zijn een cumulatieve weergave van alle antwoord-mogelijkheden minus ‘nooit’. Steeds is het gemiddelde weergegeven van alle sectoren waarin verplegenden en verzorgenden in dit onderzoek werkzaam waren. Het verschil tussen de laagst en de hoogst scorende sector in de gezondheidszorg is weergegeven tussen haakjes. Situaties die werden ervaren als moreel problematisch (n=1548):   Afstemming handelen - beleid.  Onmacht, als je niets meer kunt doen.                                       75 % (16 %). Trage doorstroming naar voorzieningen.                                    71 % (31 %).  Regels belemmeren ‘zorg op maat’.                                           70 % (33 %). Patiënt/bewoner/familie krijgt geen privacy.                              66 % (35 %).   Handelen van collega’s. Verbale agressiviteit naar patiënt/bewoner toe.                          62 % (19 %). Onvoldoende kennis bij verpleegkundige/verzorgende.               54 % (15 %). Verzwijgen van fouten.                                                             48 % (16 %). Onbekwaam/onbevoegd gedrag.                                                47 % (16 %). Handelen artsen tijdens onderzoek/behandeling. (Be)handelen tegen de wens van de patiënt/bewoner in.              61 % (18 %). Pijnlijke (be)handeling.                                                             60 % (40 %). Arts weigert te komen, ondanks noodzaak.                                 60 % (31 %). Doorbehandelen i.p.v. rustig laten sterven.                                53 % (31 %). Handelen van patiënt/bewoner/familie. Onvoldoende verantwoordelijkheid voor herstel.                        59 % (33 %). Familie kiest op financiële gronden.                                          59 % (47 %). De patiënt/bewoner dwingen tot medewerking.                          57 % (25 %). De patiënt/bewoner onwetend houden vanwege familie.             52 % (14 %).   De meeste van deze situaties komen ook voor binnen het verpleeghuis. Met name gebrek aan privacy en onjuiste bejegening worden herkend als moreel-problematisch en in algemene zin bevestigd door een onderzoek van een cliëntenvereniging. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:49:29 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-20 Een groot aantal verpleeghuisbewoners verblijft langdurig of permanent in het verpleeghuis. Tevens is een groot aantal verpleeghuisbewoners niet in staat is om autonome keuzen te maken en de eigen preferenties te volgen. Negatieve effecten van een langdurig verblijf in het verpleeghuis spelen buiten lichamelijke en geestelijke beperkingen hierbij zeker een rol. Een effect van het zich aanpassen aan het leven in het verpleeghuis kan een verminderde interesse zijn voor de ‘buitenwereld’. Ook zijn er effecten van het verblijf in een instituut als zodanig, zoals het verdwijnen van de grenzen die de drie levenssferen (wonen, werken, ontspannen en slapen) gewoonlijk scheiden. Tevens is een “ego-mortificatieproces” onontkoombaar. Met andere woorden: door het plaatsen van een barrière tussen de bewoner en de wereld, door rolontzetting en ontzetting uit het eigendom wordt een ontluistering van de persoonlijke identiteit ingezet.   Er zijn drie elementen die het verpleeghuis karakteriseren als totale institutie. In de eerste plaats voltrekken alle aspecten van het leven zich op dezelfde plaats en onder hetzelfde gezag. In die zin geeft een zorgrelatie altijd een machtsverhouding weer.   In de tweede plaats worden alle dagelijkse activiteiten van de bewoners uitgevoerd in het onmiddellijke gezelschap van een groot aantal anderen, die allemaal gelijk worden behandeld en dezelfde dingen samen moeten doen. In die zin is het moeilijk te spreken van respect voor de privacy van de individuele bewoner. In de derde plaats zijn alle fasen van de dagelijkse activiteiten geschematiseerd (opstaan, eten, naar het toilet gaan, rusten, ontspannen e.d.).   Men kan de voorziening in vele menselijke behoeften door de bureaucratische organisatie van grote groepen mensen, beschouwen als de kerneigenschap van totale instituties. Dit kan er in resulteren dat bewoners en zorgverleners elkaar gaan bezien in termen van beperkte vijandige stereotypen. Bewoners kunnen zorgverleners gaan ervaren als neerbuigend, hooghartig en gemeen en kunnen zichzelf in sommige opzichten als inferieur, zwak, schuldig en laakbaar ervaren. Zorgverleners kunnen bewoners gaan ervaren als lastig, inferieur en zwak en zichzelf als superieur ten opzichte van bewoners. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:47:55 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-21 Om de bewoner meer te betrekken bij de zorg, richten de meeste verpleeghuizen zich op dit moment voornamelijk op de wijze waarop zorg verleend wordt. Zo worden zorgbehoeften methodisch en multidisciplinair benaderd, dat wil zeggen: er wordt vastgesteld welke problemen door de zorgbehoeften veroorzaakt worden, welke doelen in staat stellen om met de problemen om te gaan en welke acties daarvoor nodig zijn. Deze acties worden voor iedere betrokken discipline in gezamenlijk overleg vastgesteld en regelmatig geëvalueerd. Aangezien veel zorgbehoeften dezelfde problemen veroorzaken wordt geprobeerd om gestandaardiseerde zorgpakketten vast te stellen. Dit alles wordt vastgelegd in zorgplannen. Aan de bewoner, of in voorkomende gevallen aan de familie, wordt in toenemende mate toestemming voor zorgplannen gevraagd. Er wordt dus doelmatiger en effectiever gehandeld, en evaluaties van het zorgproces in termen van kwaliteit en bewonersgerichtheid vinden vaker plaats. Bij de registratie van het zorgproces wordt meer gebruik gemaakt van de verworvenheden uit de automatisering. Het blijkt dat zorgverleners zich dus in toenemende mate bezig houden met de voorwaarden waaraan het zorgproces als zodanig moet voldoen, om de kwaliteit van de zorgverlening te kunnen verbeteren. Met kwaliteit van zorg wordt bewonersgerichtheid, doelmatigheid en doeltreffendheid bedoeld. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:47:21 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-22 Binnen de vier verpleeghuisfuncties worden vandaag de dag de volgende bewoners behandeld of verpleegd. Binnen de functie revalidatie en begeleiding zijn voornamelijk bewoners opgenomen die na een ongeval botbreuken hebben opgelopen. Sommige van deze fracturen vragen om chirurgisch ingrijpen en voor de herstelfase is vaak een revalidatieprogramma nodig. Ook zijn hier bewoners opgenomen die een ‘kleine’ hersenbloeding hebben doorgemaakt met uitvalsverschijnselen die of goed te bestrijden zijn of door middel van aanpassingen voor de bewoner goed hanteerbaar worden. Verder zijn bewoners opgenomen die op basis van ernstige circulatiestoornissen een onder- of bovenbeenamputatie hebben ondergaan.   Binnen de functie observatie/diagnostiek worden bewoners opgenomen waarvan vaak niet duidelijk is wat precies de toename in zorgbehoefte veroorzaakt. Met betrekking tot het lichamelijk en psychisch functioneren kunnen er onduidelijkheden zijn. Vaak is er sprake van een zogenaamde ‘mengproblematiek’. Bijvoorbeeld: wordt een achteruitgang in de activiteiten van het dagelijks leven (ADL) veroorzaakt door een beginnend dementiesyndroom? Is er sprake van een depressie of veroorzaakt een lichamelijk (neurologisch) lijden de achteruitgang (beginnende ziekte van Parkinson)? Of is er sprake van alle drie genoemde processen? Deze functie staat nog in de kinderschoenen, maar zal in de komende jaren worden uitgebreid gezien de toename van deze ‘dubbel-gehandicaptenproblematiek’.   Binnen de functie langdurig chronische zorg zijn bewoners opgenomen die in lichamelijk en/of geestelijk opzicht zo beschadigd zijn, dat structurele zorg ter ondersteuning van de activiteiten van het dagelijks leven nodig is. Meestal is de situatie van deze groep bewoners in termen van zorg stabiel en is er buiten het aanbieden van structurele zorg meer aandacht nodig voor het wonen in het verpleeghuis. Zorgrelaties hebben vaak een langdurig (van gemiddeld 2 tot wel 10 jaar) en meervoudig karakter, omdat ook de familie nadrukkelijk betrokken is bij de zorg.   Twee categorieën bewoners zijn binnen deze verpleeghuisfunctie opgenomen. Ten eerste bewoners die lijden aan de effecten van een voortschrijdende dementie, zoals gedesoriënteerd zijn in tijd, plaats en persoon en hiaten in het geheugen voor zowel het recente als het lange termijngeheugen. Met andere woorden: informatie kan niet meer worden opgeslagen en dus ook niet meer worden opgeroepen. Regelmatig komt ook angst en verwardheid bij deze bewoners voor. Dit laatste geldt ook voor de tweede categorie bewoners binnen deze functie. Dit betreft vaak bewoners die een lichamelijke ziekte hebben doorgemaakt zoals een ernstige hersenbloeding of een andere neurologische aandoening. Zij kunnen beperkt worden door een  blijvende uitval van motorische functies, door een uitval van cognitieve functies zoals begrips- en geheugenstoornissen en door gehele of gedeeltelijke uitval van het gehoor- en gezichtsvermogen. Ook het spreken, het slikken, en het urineren of defaeceren geeft vaak problemen.   Bewoners met complicaties van ernstige chronische ziekten zoals reuma, suikerziekte, hart- en vaatlijden, maag- en darmziekten e.d. zijn vaak ook in een situatie waar structurele verpleeghuiszorg nodig is. De aard en mate van communicatie hangt sterk af van de individuele toestand van de bewoner.     De functie bijzondere en intensieve zorg kan veel omvatten. Het is afhankelijk van het verpleeghuis hoe deze zorg ingevuld is. Sommige verpleeghuizen specialiseren zich binnen deze functie door zich te richten op bijvoorbeeld de verpleging van coma-patiënten of jongere bewoners met permanente (neurologische) stoornissen, zoals hoge dwarslaesie. Ook vindt men binnen deze functie bewoners die zich in de laatste levensfase (terminale fase) bevinden, zoals bij de laatste (vegeterende) fase van dementie of bij de laatste fase van bijvoorbeeld kanker. Ook hier hangt de aard en de mate van communicatie sterk af van de individuele situatie van de bewoner. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:46:43 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-23 Eerst wordt een algemeen beeld geschetst van het hedendaags verpleeghuis. Dit in termen van zorgfuncties, categorieën bewoners, en in termen van een totale institutie. Met betrekking tot de zorgfuncties worden onderscheiden: revalidatie en begeleiding, observatie en diagnostiek, langdurig chronische zorg, en bijzondere intensieve zorg.     Binnen deze vier functies, welke de differentiatie somatiek-psychogeriatrie doorkruisen, vindt de huidige indicatiestelling voor opname plaats. De laatste ontwikkelingen gaan in de richting van het benadrukken van de woonfunctie binnen de verpleeghuisfunctie langdurig chronische zorg in termen van samenwerkingsverbanden met verzorgingscentra. Ook levert het verpleeghuis in toenemende mate verpleeghuiszorg binnen verzorgingscentra in allerlei vormen, om zodoende de woonfunctie van verzorgingsbehoeftige bewoners zo lang mogelijk in het verzorgingscentrum te kunnen waarborgen. De extra- en semimurale betrokkenheid van het verpleeghuis neemt eveneens toe (het geven verpleeghuiszorg in de thuissituatie en de opkomst van dagbehandeling, nachtverpleging).   Met name de hotelfunctie (het verlenen van service) wordt in verzorgingscentra en verpleeghuizen steeds belangrijker en speelt een steeds grotere rol bij de keuze van de bewoner. Van bewoners die binnen de vier verpleeghuisfuncties behandeld of verpleegd worden zijn vrouwen in de meerderheid. De verhouding mannen : vrouwen bedraagt respectievelijk ongeveer 35% : 65%. De leeftijd varieert over het algemeen tussen de 70 en 90 jaar.  Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:46:08 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-24  Binnen een verpleeghuis stelt een zorgethische benadering, in tegenstelling tot een medisch-ethische benadering, zorgverleners in staat tot het articuleren van en het omgaan met morele problemen van bewoners in termen van het leren leven met beperkingen.   Deze these komt voort uit de volgende kritiek. Aangezien binnen de medische ethiek het autonome individu in termen van zelfbeschikking het uitgangspunt is, stelt een medisch-ethische benadering zorgverleners niet in staat tot een adequate omgang met morele problemen van veel verpleeghuisbewoners, omdat deze bewoners niet voldoen aan dit autonome mensbeeld. Tevens staat in de medisch-ethische benadering de toepassing van principes en regels op handelingen centraal. Met betrekking tot morele problemen van bewoners in termen van leren leven met beperkingen stelt een medisch-ethische benadering zorgverleners niet in staat tot het articuleren van deze problemen. Dit omdat deze problemen meer te maken hebben met de omgang en de aandacht van zorgverleners voor het bestaan van de bewoners. Op gebrek aan aandacht en een tekort schietende omgang met bewoners in de alledaagse zorg is het toepassen van regels ter voorkoming daarvan geen goede oplossing.   Deze kritiek op de medisch-ethische benadering binnen het verpleeghuis valt nauw samen met mijn kritiek op de zorg, zoals dit vandaag de dag opgevat wordt. Zorg wordt over het algemeen opgevat als iets dat geleverd wordt aan mensen die daar op een bepaald moment behoefte aan hebben. Zorg is kennelijk een product. Deze opvatting van zorg doet mijns inziens geen recht aan wat zorg zou moeten vertegenwoordigen. Zorg is in mijn opvatting niet iets waar mensen slechts af en toe behoefte aan hebben. Zorg is mijns inziens een centrale waarde welke onderdeel uitmaakt van de individuele identiteit van mensen. Met andere woorden: zorg zegt iets over hoe mensen denken over zichzelf, waar mensen zich daadwerkelijk betrokken bij voelen, hoe mensen denken over een samenleving, en hoe in relatie tot anderen en met anderen een bestaan vorm te geven. Zorgethiek Fri, 21 Jan 2011 16:45:38 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/nieuws/10 http://www.human.nl/index.php?option=com_resource&view=article&article=38545&Itemid=79 News Thu, 20 Jan 2011 15:24:39 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-48 The Cristian Biophysicist is prof. dr. Cees Dekker. The Atheist Philosopher is prof. dr. Herman Philipse (I attended his lectures in 1989/1990 in Leiden).  Voor Philipse (Philipse, H. Atheïstisch Manifest, Amsterdam, Prometheus, 1995) is filosofie een poging is om te komen tot een beredeneerde (op grond van redelijke argumenten) wereldbeschouwing. De belangrijkste vraag is: wat is de voornaamste inspiratiebron voor een wereldbeschouwing, religie of wetenschap? De vragen die Philipse (p. 19) vervolgens stelt zijn: wat is de verhouding tussen religieuze en wetenschappelijke kennispretenties? Kunnen morele normen gerechtvaardigd worden door een beroep op godsdienst of een god? Is religie vatbaar voor redelijke evaluatie, of ligt geloof aan gene zijde van het domein van de rede? Heeft de rechtvaardiging van normen dezelfde vorm als de rechtvaardiging van wetenschappelijke kennis, of is ethiek iets wezenlijk anders dan wetenschap? Philipse hecht grote waarde aan het (a) evolutionair en (b) het cultuurhistorisch perspectief. (a) Ongetwijfeld is er in mensen een genetisch verankerde neiging tot sociaal of tot asociaal gedrag. Als men een gelijke verdeling van deze twee neigingen in een aanvangspopulatie aanneemt, maakt de evolutietheorie inzichtelijk dat de neiging tot sociaal gedrag op den duur zal prevaleren (grootste kans om in groepsverband de soort in stand te houden). (b) De morele variatie die de biologische aanleg toelaat, wordt verder ingedamd doordat binnen beschavingen onder allerlei interne en externe druk normen ontstaan, die van generatie op generatie via opvoeding en onderwijs worden doorgegeven. Zo ontstaat in elke cultuur een moreelkader van normenpatronen. Ook op deze historisch gegroeide normenpatronen kan men per analogie de evolutietheorie toepassen. We zouden culturen en normensystemen kunnen beschouwen als morele experimenten op macroniveau, die onder verschillende omstandigheden kunnen slagen of mislukken. Tot zover Philipse in het kader van de discussie. Lees verder zijn Manifest. Topics Wed, 19 Jan 2011 10:30:50 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-50 Topics Sat, 25 Dec 2010 13:04:29 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/article-49 Topics Sat, 25 Dec 2010 13:03:10 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/nieuws/5 Of" _mce_href="http://player.omroep.nl?aflID=10289858">Of">http://player.omroep.nl?aflID=10289858" News Sat, 25 Dec 2010 12:54:26 GMT +0100 http://www.philosophical-approaches.nl/nieuws/8 http://www.eso.org/public/videos/eso1045a/ News Sat, 25 Dec 2010 12:52:04 GMT +0100